Interpretation of Ḍamīr Huwa in the Tafsir of Isyārī Surah Al-Ikhlāṣ and Its Relevance in Contemporary Spirituality Discourse
DOI:
https://doi.org/10.30762/qof.v9i2.2952Keywords:
Huwa, Tafsir Isyari, Surah Al-Ikhlas, Tawhid, Islamic Spirituality.Abstract
This study examines the interpretation of the ḍamīr huwa in the isyārī interpretation of Sūrat al-Ikhlāṣ, focusing on the dimension of tawḥīd and its relevance to contemporary spiritual discourse. Employing a qualitative, textual analysis approach, this study analyzes the works of Sufi mufassirs such as Ibn ʿAjībah, Imām al-Ālūsī, and Muḥammad al-Bayṭār. It also addresses the polemic between the Majelis Pengkajian Tauhid Tasawuf Indonesia (MPTT-I) and the Majelis Ulama Indonesia (MUI) concerning the interpretation of ḍamīr huwa in Sūrat al-Ikhlāṣ. The findings indicated that huwa is not merely a pronoun referring to Allah but also a symbol of the highest level of spiritual consciousness. Within the context of modern spirituality, this understanding resonates with the concept of mindfulness, wherein awareness of God’s presence becomes a source of inner tranquility. Furthermore, this interpretation may foster tolerance, as it emphasizes that God transcends the boundaries of religious formalism. In the context of exegetical polemics, MPTT-I understands huwa as an implicit (ghaybī) pronoun associated with the concept of al-Insān al-Kāmil and referring to the Prophet Muḥammad. In contrast, MUI asserts that huwa must be unequivocally referred to Allah. This study underscores the importance of adopting a moderate approach to isyārī interpretation to enrich spiritual understanding and prevent theological conflict. Further research is recommended to explore more deeply the roots of this polemic and the epistemological limitations of isyārī exegesis in contemporary Islamic discourse.
Downloads
References
Abshor, M. Ulil. “Tafsir Sufistik : Dzikir Sebagai Kesalehan Sosial.” Jurnal Ilmu Ushuluddin 19, no. 1 (2020).
Ahl Al-Dzauq Wa Al-, Tafsir, Lataif Al-Isyarah Al-Imam Al-Qusyayri Al-Naisaburi, and Ali Aljufri. “TAFSIR AHL-DZAUQ WA AL-IRFAN LATAIF AL-ISYARAH AL-IMAM AL-QUSYAYRI AL-NAISABURI (376 H/986 M - 465H/1075M).” Al-Munir: Jurnal Studi Ilmu Al-Qur’an Dan Tafsir 2, no. 01 (May 2020): 1–28. https://doi.org/10.24239/AL-MUNIR.V2I01.45.
Ahmad Agus Salim, Hazmi Ihkamuddin. “Telaah Perkembangan Tafsir Peridoe Modern.” Tanzil: Jurnal Studi Al-Quran 4, no. 2 (2022).
Aḥmad Ibn ‘Ajībah al-Ḥasanī. Tafsīr Al-Baḥr Al-Madīd Fī Tafsīr Al-Qurʾān Al-Majīd. Beirut: Dār al-Kutub al-‘Ilmiyyah., 2017.
Al-Ahdal, Muhammad. Al-Kawakibud Durriyah ’ala Mutammimah Al-Jarummiyah. Beirut: Darul Kutub Al-Ilmiyyah, 2005.
Al-Alusi, Abu Syihab al-Din Mahmud Afandi. Rūḥ Al-Ma‘Ānī Fī Tafsīr Al-Qur’Ān Al-‘Aẓīm Wa as-Sab‘ Al-Mathānī. Beirut: Dar al-Ma‘arif, 2013.
Al-Baithar, Muhammad. Fath Al-Rahim Fi Maqalat Sayyid Abd Al-Karim. Beirut: Darul Kutub Al-Ilmiyyah, 2019.
———. Waridat Ilahiyah Fi Al-Tafsir ‘Ala Tariqati Al-Shufiyah. Beirut: Darul Kutub Al-Ilmiyyah, 2019.
Al-Fathani, Daud bin Abdullah. Manhal As-Safi, Pada Membicarakan Rumus Sufi Dan Istilah Tasawuf. kuala lumpur: khazanah fathaniyah, 2016.
Al-Kaf, Idrus. “The Ushuluddin International Student Conference Kesatuan Cinta Dan Harmoni Antaragama :” The Ushuluddin International Student Conference 1, no. 2 (2024).
Al-Shawi, Ahmad ibn Muhammad. Al-Shawi ’Ala Tafsir Jalalain. Beirut: Darul Kutub Al-Ilmiyyah, 2007.
Anshori, Aik Iksan. Tafsir Ishari Pendekatan Hermeneutika Sufistik Tafsir Khaikh Abdl Al-Qadir Al Jilani. Ciputat: Referensi: Ciputat Mega Mall, 2012.
Auladi, Jihaduddin Akbar, H M A Tihami, Siti Patimah, Universitas Islam, Negeri Sultan, Maulana Hasanuddin, and Konsep Pendidikan. “Fondasi Pendidikan Dalam Al-Qur ’ an : Analisis Kritis Surat Al-Ikhlas Ayat 1-4 Dan Relevansinya.” Journal of Education Research 0738, no. 4 (2025): 777–83.
Azzah Fadiyah Nurfadhilah Fahmah, Fauziah Sakia Derajat, Nurul Atifah Suyuti. “Aliran-Aliran Modernisme: Rasionalisme, Empirisme Dan Materialisme.” AL-MUSTAQBAL: Jurnal Agama Islam, 2025.
Baihaqi, Nurun Nisaa. “KARAKTERISTIK TAFSIR RŪḢ AL-MA’ᾹNῙ.” Al-Muhafidz: Jurnal Ilmu Al-Quran Dan Tafsir 2, no. 2 (2022): 115–30.
Bimba Valid Fathony1, Nurhanipah Harahap2. “RELEVANSI AJARAN FANA ’ DALAM TASAWUF ISLAM DAN NIBBANA DALAM AJARAN BUDDHISME.” Al-Ittihad: Jurnal Pemikiran Dan Hukum Islam 9, no. 2 (2023): 47–61.
Epistemd, Rekonsiliasi, and Ali Maksum Dasen IAIN Sunan Ampel Surabaya. “Rekonsiliasi Epistemologi Antara Agama Dengan Sains (Telaah Tentang Pemikiran Filsafat Seyyed Hossein Nasr).” Ulul Albab: Jurnal Studi Islam 3, no. 1 (December 2001): 115–31. https://doi.org/10.18860/UA.V3I1.6083.
Fajrur Rahman1, Wasil2. “Jalan Keluar Konflik Antar Agama: Studi Pemikirian Ibn ’Arabi.” JRPP: Jurnal Review Pendidikan Dan Pengajaran 8, no. 1 (2025): 1400–1409.
Fitriya, Ema, Stai Ma, and Al Hikam. “TASAWUF DALAM PERSPEKTIF PSIKOLOGI : HARMONI SPIRITUAL DAN KESEHATAN MENTAL” 5, no. 2 (2024): 291–306.
Gunandar, Jerri, M Nasir, and Muhibbul Subhi. “Problematika Ulama Aceh Atas Pembenaran Kitab Insan Kamil Karangan Abdul Karim Al Jili Oleh Abuya Amran Waly.” Fathir: Jurnal Studi Islam 1, no. 3 (October 13, 2024): 313–26. https://doi.org/10.71153/fathir.v1i3.133.
Hermansyah Dakwah, Ilmu, and Dirosat Islamiyah. “Manhaj Tafsir Ishari Ibnu Ajibah Dalam Kitab Tafsirnya Al-Bahrul Madid.” El-Hikmah: Jurnal Ilmu Dakwah Dan Komunikasi Vol. 16 No (2022): 113–23.
Husna, Maisarotil. “APLIKASI METODE TAFSIR AL ALUSI ‘RUHUL MA’ANI FI T AFSIR AL-QUR’AN AL-AZHIM WA SAB’IL MATSANI.’” Rusydiah: Jurnal Pemikiran Islam 1, no. 2 (2020): 117–30. https://doi.org/DOI: https://doi.org/10.35961/rsd.v1i2.205.
Jamaludin, J., and S. S. Rahayu. “Maqamat Dan Ahwal Dalam Pandangan Abu Nashr Al-Thusi Al-Sarraj Dalam Kitab Al-Luma’.” MA’RIFAT: Jurnal Ilmu Tasawuf 1, no. 1 (2022): 19–38.
Khasanah Uswatun, Siti. “FILSAFAT ISLAM, TASAWUF DAN ILMU KALAM: Suatu Tinjauan Historis.” Jurnal Al Ashriyyah 10, no. 1 (2024): 41–50. https://doi.org/https://doi.org/10.53038/alashriyyah.v10i1.188.
Khoirudin Pascasarjana UIN Sunan Kalijaga Jl Laksda Adi Sucipto, Azaki, and dan Pimpinan Pusat Ikatan Pelajar Muhammadiyah. “Rekonstruksi Metafisika Seyyed Hossein Nasr Dan Pendidikan Spiritual.” Afkaruna: Indonesian Interdisciplinary Journal of Islamic Studies 10, no. 2 (July 2014): 202–16. https://doi.org/10.18196/AIIJIS.2014.0038.202-216.
Maimunah, and & Nirmla. “KAJIAN GRAMATIKAL : FAIDAH KATA GANTI DALAM AL-QUR’AN (Grammatical Studies: Benefits of Pronouns in The Qur’an).” Jurnal Lingue : Bahasa, Budaya, Dan Sastra 4, no. 1 (2022): 107–16.
Mazuki, M Tahrum, and M Ag. “Kaidah Bahasa Dalam Menafsirkan Al- Qur ’ an.” Hamalatul Qur’an: Jurnal Ilmu-Ilmu Al-Qur’an 5, no. 2 (2024): 98–111.
Misbakhudin, M, A Trisnani, and ... “The Spiritual Dimension of Imran Hosein’s ’Methodology for the Study of the Qur’an: The Relevance of Esoteric Approaches to Contemporary Tafsir.” … : Journal of Sufism and … 5, no. 1 (2025): 51–68.
Moqsith, Abd., and Salman Al Farisi. “Teosentrisme Dan Antroposentrisme Dalam Al-Qur’an: Kajian Linguistik Terhadap Dimensi Kalām Dan Lisān.” Refleksi: Jurnal Kajian Agama Dan Filsafat 24, no. 1 (2025): 59–88. https://doi.org/10.15408/ref.v24i1.45282.
Muhammad Muslihin. “Rekontruksi Jihad Dalam Tafsir Ibn ‘Ajibah Studi Atas Tafsir Al-Bahr Al-Madid Fi Tafsir Al-Quran Al-Majid.” Tanzil: Jurnal Studi Al-Quran 5, no. 2 (2023): 186.
Niati, Syarifuddin dan Muhyiddin. “ANALISIS KATA GANTI (DHAMIR) DALAM AL-QUR’AN SURAT AS-SAJDAH SERTA METODE PEMBELAJARANNYA.” Journal Al-Bayan 8, no. 2 (2016): 97–118.
Nikmah, Fuad. Mulakhas Qawaidul Lughah Al Arabiyyah. Beirut: Darul Islamiyah, 2005.
Noverdin, Anton. “Wahdatul Wujud Dalam Perspektif Hamzah Al Fansuri Dan Syeikh Siti Jennar Anton.” Manthiq: Jurnal Filsafat Agama Dan Pemikiran Islam, n.d., 50–58.
Pellyani1, Erlina Darawati2, Abdul Halim Sani3. “TINJAUAN LITERATUR: TASAWUF SEBAGAI SOLUSI ALTERNATIF KEDAMAIAN BATIN DI KALANGAN REMAJA.” Nashr Al-Islam: Jurnal Kajian Literatur Islam 06, no. 3 (2024): 243–57.
Rahman, Fazlur. Islam and Modernity: Transformation of an Intellectual Tradition. Chicago: University of Chicago Press, 1982.
Ramadhan, Alif Rizky. “Penerapan Corak Tafsir Falsafi-Ontologis Terhadap Ayat Ketuhanan Dalam Surah Al-Ikhlas.” Jurnal Ilmu Al-Quran Dan Tafsir 5, no. 2 (2022): 170. https://doi.org/10.33511/alfanar.v5n2.166-175.
Rubaidi. “Hegemoni & Monopoli Tafsir Ala Majelis Ulama Indonesia (MUI) - Sahabat News.” SAHABATNEWS.COM, 2023.
Sari, Dewi Keumala, Riko Hengki Nababan, Wardiyah Daulay, Dewi Keumala Sari, Riko Hengki Nababan, Wardiyah Daulay, Magister Ilmu Keperawatan, Fakultas Keperawatan, and Universitas Sumatera. “Pengaruh Meditasi Mindfullness Terhadap Perubahan Cemas (The Effect of Mindfullness Meditation on Anxiety Changes),” 2020, 19–25.
Subhi, Mohammad. “Desakralisasi Dan Alenasi Manusia Dalam Peradaban Modern Perspektif Tradisionalisme Seyyed Hossein Nasr.” Jurnal Universitas Paramadina 11, no. 02 (2014): 112–22.
Suyitno. “METODE BERFIKIR IRFANI; MENGENAL AHWAL DAN MAQAMAT DALAM TASAWUF Suyitno.” Journal Misbaul Ulum 4, no. 2 (2022): 148–62.
Syatori, Ahmad. “Tasawuf Falsafi: Dalam Dua Dimensi Mistis Dan Rasionalis.” Putih: Jurnal Pengetahuan Tentang Ilmu Dan Hikmah VII, no. 1 (2022): 33–44.
Waly, Abu H Amran. “Problema Yang Terjadi Bagi Umat Islam Di Aceh.” KBA.ONE, 2020.
Waly, Amran. Ajaran Tasawuf Dan Kesufian. Labuhan Haji: Majelis Pengkajian Tauhid Tasawuf (MPTT-I), 2021.
Yusuf, Kadar M., and Alwizar. Kaidah Tafsir Al-Quran. Jakarta: Amzah, 2020.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Muslim Djuned, Hasvi Harizi, Misnawati, Nur Jannah

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
The use of the articles will be governed by the Creative Commons Attribution license as currently displayed on Creative Commons Attribution 4.0 International License.